Helmut Newton (1920-2004) to niemiecko-australijski fotograf mody, ktorego prowokacyjne, czarno-biale zdjecia dla francuskiego „Vogue” zdefiniowaly elegancki erotyzm w fotografii drugiej polowy XX wieku. Urodzony w Berlinie jako Helmut Neustaedter, uciekl przed nazizmem, przetrwal oboz internowania w Australii i wrocil do Europy, by stac sie jednym z najczesciej kopiowanych autorow swojego pokolenia. Ten artykul jest dla wszystkich, ktorzy chca zrozumiec, kim byl Newton, skad wzial sie jego styl i dlaczego serie takie jak „Big Nudes” do dzis uczy sie na kursach fotografii.
Nie bede udawal, ze jego prace ogląda sie obojetnie. Newton dzielil i nadal dzieli: jedni widza w nim mistrza kobiecej sily, inni prowokatora, ktory szedl o krok za daleko. Jedno jest pewne: bez niego wspolczesna fotografia mody i aktu wygladalaby inaczej. Pokaze Ci jego droge od berlinskiego dziecka z aparatem po willę w Monako i samochod, ktory zatrzymal sie na zawsze na Sunset Boulevard.
Kim byl Helmut Newton
Helmut Newton urodzil sie 31 pazdziernika 1920 roku w Berlinie, w zamoznej zydowskiej rodzinie. Pierwszy aparat dostal jako dwunastolatek i niemal od razu zaczal fotografowac to, co interesowalo go najbardziej: kobiety, miasto, noc. W wieku szesnastu lat trafil na praktyke do berlinskiej fotografki Yvy (Else Ernestine Neulaender-Simon), ktora uczyla go rzemiosla mody i portretu. To u niej zobaczyl, ze zdjecie mody moze byc czyms wiecej niz katalogowa prezentacja ubrania.
Rosnaca presja ustaw norymberskich zmusila rodzine do ucieczki z Niemiec. W grudniu 1938 roku, tuz przed wybuchem wojny, osiemnastoletni Helmut wyjechal do Singapuru, a w 1940 roku trafil do Australii. Tam, jako „obcy nieprzyjacielski”, spedzil pewien czas w obozie internowania, a nastepnie sluzyl w australijskiej armii. Po wojnie otworzyl niewielkie studio w Melbourne i przyjal australijskie obywatelstwo. W 1948 roku poslubil aktorke June Browne, ktora pod pseudonimem Alice Springs sama zostala cenioną fotografka i przez resztę jego życia byla jego najwazniejsza wspolpracownica oraz krytyczka.
Droga do „Vogue” i wlasnego stylu
Australia okazala sie za ciasna. Rosnaca reputacja przyniosla Newtonowi kontrakt z brytyjskim „Vogue” i w 1957 roku przeprowadzke do Londynu. Wspolpraca nie trwala dlugo, ale otworzyla drzwi do Europy. Przelom przyszedl w 1961 roku, gdy Newton osiadl w Paryzu i zaczal regularnie pracowac dla francuskiej edycji „Vogue”. To wlasnie tam polaczyl dwie swoje pasje: modę i akt.
Jego zdjecia z lat 60. i 70. zerwaly ze statyczna elegancja. Kobiety na fotografiach Newtona nie pozowaly grzecznie, lecz patrzyly w obiektyw z pewnoscia siebie, czesto w scenografii sugerujacej narracje: hotelowy korytarz, basen o zmierzchu, paryska ulica noca. Kultowe „Rue Aubriot” z 1975 roku, przedstawiajace modelkę w meskim smokingu projektu Yves Saint Laurent, stalo sie ikona androgenicznej elegancji i jednym z najczesciej cytowanych zdjec mody tamtej dekady.
Charakterystyczny styl: elegancja, kontrast i prowokacja
Co sprawia, ze zdjecie rozpoznajesz jako „Newtona”, zanim przeczytasz podpis? Kilka powtarzalnych cech:
- Czern i biel z mocnym kontrastem. Newton najczesciej pracowal w czarno-bieli, budujac obraz na ostrym swietle i glebokich cieniach.
- Kobieta jako postac silna, nie ozdoba. Jego bohaterki dominuja kadr, czesto wyzsze i pewniejsze od obecnych w tle mezczyzn.
- Narracja i napiecie. Zdjecia sprawiaja wrazenie kadru z filmu, ktorego fabuly nie znamy, z podtekstem erotycznym, a niekiedy fetyszystycznym.
- Realne wnetrza i plener. Zamiast neutralnego tla wybieral hotele, wille, baseny i ulice, co dawalo zdjeciom kontekst i klasę.
- Wysokie obcasy, biżuteria, smoking. Powtarzalne rekwizyty, ktore stworzyly rozpoznawalny jezyk wizualny.
Ten jezyk nie wzial sie z proznosci. Newton swiadomie odwracal role: to kobieta patrzyla, oceniala i kontrolowala sytuację. Dlatego do dzis trwa spor, czy byl mizoginem, czy raczej autorem, ktory oddal kobietom sprawczosc. Sam unikal jednoznacznych deklaracji i wolal, by mowily za niego zdjecia. Jesli chcesz zobaczyc, jak temat ciala traktuje sie wspolczesnie i z poszanowaniem modela, zajrzyj do naszego poradnika o fotografii aktu i akcie artystycznym.
Najwazniejsze serie i albumy
Atak serca w 1970 roku na pewien czas ograniczyl jego aktywnosc, ale paradoksalnie pchnal go w strone wlasnych, autorskich projektow. To wtedy zaczela sie najbardziej rozpoznawalna czesc jego dorobku.
- „White Women” (1976) to jego pierwszy duzy album, ktory polaczyl modę i akt w spojna, kontrowersyjna calosc.
- „Big Nudes” (1981) to seria monumentalnych, niemal naturalnej wielkosci aktow kobiet stojacych frontalnie do obiektywu. To prawdopodobnie najslynniejszy cykl Newtona i punkt odniesienia dla pokolen fotografow.
- „World Without Men” (1984) rozwinal jego refleksję nad kobieca autonomia.
- „Naked and Dressed” to slynne dyptyki, w ktorych ta sama modelka pozowala raz ubrana, raz naga w identycznej pozie.
- „Domestic Nudes” (lata 90.) przenioslo akt do wnetrz codziennego życia i bywa uznawane za zwienczenie jego miejsko-erotycznego stylu.
W 1999 roku ukazal sie wielkoformatowy album „SUMO”, wydany przez Taschen. Wazyl okolo 30 kilogramow, mial wlasny stojak projektu Philippe’a Starcka i stal sie jedna z najslynniejszych ksiazek fotograficznych swiata. Newton fotografowal tez portrety: od Catherine Deneuve i Charlotte Rampling po politykow i artystow, zawsze z tym samym poczuciem reżyserii kadru.
Znaczenie dla fotografii mody i aktu
Wplyw Newtona widac dzis w niemal kazdej ambitnej sesji modowej. Polaczenie luksusu z napieciem, kobiety jako postaci panujacej nad kadrem oraz filmowej narracji stalo sie standardem edytoriali. „New York Times” opisal go jako „plodnego, szeroko nasladowanego fotografa mody, ktorego prowokacyjne, naladowane erotyzmem czarno-biale zdjecia byly filarem Vogue i innych pism”.
Jego dziedzictwo widac takze u wspolczesnych polskich autorek, ktore z odwaga pracuja na styku mody, ciala i emocji. Warto w tym kontekscie poznac sylwetkę Zuzy Krajewskiej, jednej z najwazniejszych polskich fotografek mody. Jesli z kolei interesuje Cie sama estetyka, od ktorej Newton zaczynal, zobacz, jak buduje sie nastroj w fotografii czarno-bialej.
Newton zmarl 23 stycznia 2004 roku w Los Angeles. Wyjezdzajac samochodem z hotelu Chateau Marmont, doznal zawalu i stracil panowanie nad pojazdem. Mial 83 lata. Tuz przed smiercia przekazal swoja kolekcję rodzinnemu Berlinowi: dzis Helmut Newton Foundation w dawnym budynku przy Museum fuer Fotografie udostepnia jego prace publicznosci. To domkniecie historii: chlopiec, ktory musial uciekac z Berlina, wrocil do niego jako klasyk.
Czego fotograf moze nauczyc sie od Newtona
Nie chodzi o kopiowanie prowokacji. Z jego pracy da sie wyciagnac konkretne, praktyczne lekcje, ktore zadzialaja na zwyklej sesji w wynajetym studiu:
- Najpierw pomysl, potem swiatlo. Newton zaczynal od historii, ktora chcial opowiedziec. Zdjecie bez pomyslu jest tylko poprawne technicznie.
- Twardy kontrast bywa silniejszy niz miekkie swiatlo. Jeden mocny zrodlo i swiadomie poprowadzony cien potrafia zrobic wiecej niz piec lamp.
- Postaw na relacje z modelem lub modelka. Sila jego zdjec brala sie z zaufania i jasnego podzialu rol. Zawsze ustal granice i podpisz model release.
- Wykorzystaj wnetrze. Realne tlo dodaje kontekstu. Studio z charakterem daje wiecej niz pusta sciana.
Ostatni punkt jest najprostszy do zrealizowania od reki. Jesli planujesz sesję modowa lub portretowa w klimacie, ktory ceni Newton, mozesz wynajac przestrzen dopasowana do pomyslu: od minimalistycznej cykloramy po loft z naturalnym swiatlem.
Najczesciej zadawane pytania
Z czego najbardziej znany jest Helmut Newton?
Z prowokacyjnych, czarno-bialych zdjec mody i aktu dla magazynu „Vogue” oraz z serii „Big Nudes” z 1981 roku, przedstawiajacej kobiety w niemal naturalnej wielkosci.
Gdzie urodzil sie i zmarl Helmut Newton?
Urodzil sie 31 pazdziernika 1920 roku w Berlinie, a zmarl 23 stycznia 2004 roku w Los Angeles, po zawale serca za kierownica samochodu przy hotelu Chateau Marmont.
Czy zdjecia Newtona byly kontrowersyjne?
Tak. Czesc krytykow zarzucala mu uprzedmiotowienie kobiet, inni widzieli w jego pracy afirmacje kobiecej sily i autonomii. Ten spor trwa do dzis i jest czescia jego dziedzictwa.
Gdzie mozna zobaczyc prace Helmuta Newtona?
Najwieksza stala kolekcja znajduje sie w Helmut Newton Foundation w Berlinie, w budynku dawnego Museum fuer Fotografie. Jego albumy, w tym „SUMO” wydane przez Taschen, sa dostepne w obiegu kolekcjonerskim.
Kim byla June Newton dla jego tworczosci?
June Newton, znana jako fotografka Alice Springs, byla jego zona od 1948 roku oraz najblizsza wspolpracownica i krytyczka. Po jego smierci wspoltworzyla fundacje opiekujaca sie jego archiwum.
Komentarze